1. UZAKTAN EĞİTİMİN TANIMI

Teknolojideki gelişmelere paralel olarak eğitim-öğretim sürecinde de farklılıklar yaşanmaktadır. Dolayısı ile hızla gelişmekte olan iletişim teknolojileri, eğitim sisteminin yapısını ve eğitim ortamlarında uygulanan öğrenme-öğretme faaliyetlerini de etkilemektedir. Uzaktan eğitim uygulamaları bunların başında gelmektedir,

Uzaktan Eğitim, Öğrenenlerin birbirlerinden ve öğrenme kaynaklarından zaman ve/veya mekan bağlamında uzakta olduğu, yani zaman, yer, meslek ve yaş kısıtlamaları olmaksızın, birbirleri ile ve öğrenme kaynakları ile etkileşimlerinin uzaktan iletişim sistemlerine dayalı olarak gerçekleştirildiği planlı ve programlı bireyselleştirilmiş öğrenme süreci olarak tanımlanmaktadır.

2. UZAKTAN EĞİTİMİN AVANTAJLARI

Uzaktan eğitimin özelliklerini kısaca ;
    Öğrenen ve öğretmenin ayrı yerlerde bulunuşu zaman ve mekandan bağımsız olması,
    Çift yönlü iletişimin sağlanması
    Kitle eğitimine imkan tanıması
    Yaş, meslek ve cinsiyet ayrımı yapılmaması
    Bir eğitim kurumu altında gerçekleşmesi olarak özetleyebiliriz

Avantajları ise;
    Yerden ve zamandan bağımsız eğitim alma imkanı, özellikle çeşitli nedenlerden dolayı eğitim imkanına sahip olmayanlar için eğitimlerini sürdürme imkanı sağlanması
    Bireysel farklılıklara göre eğitim alabilme, kendi öğrenme hızına göre eğitim alabilme ve sürdürebilme
    Çoklu ortam desteğiyle zengin dolayısıyla da daha verimli ve kalıcı eğitim alabilme
    Konu uzmanlarından eğitim alabilme
    Hayat boyu öğrenme imkanı tanıması, (yaş sınırı olmaksızın mesleki gelişimlerin sağlanması
    Eğitimde fırsat eşitliğine katkıda bulunmasıdır. Örneğin engelli bireylerin engelinden dolayı öğrenimlerini tamamları için büyük bir fırsat

Olarak söyleyebiliriz

·         1800 lerin sonlarına doğru Amerikadaki Chicago Universitesinde mektup yoluyla uzaktan eğitim programı açılıyor

İlk defa mektupla başlayan uzaktan eğitime gelişen teknolojilerin yön verdiğini söyleyebiliriz. Örneğin, 1920 li yıllarda radyonun, 1950 li yıllardan sonra da televizyonun uzaktan eğitim sistemlerinde etkin olarak kullanıldığını görmekteyiz. Daha sonra 1980 li yıllarda bilgisayarların evlere girmeye başlaması ile birlikte bilgisayar üzerinden CD lerle ve çeşitli programlar ile uzaktan eğitim süreçleri zenginleştirilmiştir.

Son zamanlarda bilgiye erişimin arttığı internet sayesinde de uzaktan eğitimin şeklinin değiştiği ve uzaktan eğitime olan ilginin arttığı dikkati çekmektedir. Özellikle de iletişimin daha kolay ve daha hızlı yaşandığı günümüzde iletişim araçlarını örneğin akıllı telefonları kullanarak çift yönlü iletişimlerin uzaktan eğitim sistemlerinde kullanıldığını görmekteyiz.

3. DÜNYADA UZAKTAN EĞİTİM

       İlk defa 19. Yüzyılda ABD’de mektupla başlayan uzaktan eğitim sistemleri günümüze etkin ve yaygın olarak kullanıldığı görülmektedir. ABD de üniversitelerde öğrenciler bazı dersleri uzaktan eğitim yolu ile almaktadırlar. Örneğin bir araştırmaya göre öğrencilerin % 40ı en az bir dersi uzaktan eğitim yolu ile almaktadır. Üniversitelerde bizdeki uygulamaya benzer “learning systems, öğrenme sistemleri” “distance education center, uzaktan eğitim sistemleri merkezi”, “technology center, teknoloji merkezi” gibi merkezlerle bu işleri yürüttükleri görülmektedir. Pek çok programın uzaktan eğitim yolu ile verildiği üniversitelere rastlanmaktadır. Işletme, mühendislik, eğitim gibi pek çok alanda lisans ve lisansüstü eğitimlerin uzaktan eğitim programlarının olduğu görülmektedir. Hatta tıp alanında web destekli uzaktan eğitim dersleri bulunmaktadır. Bununla birlikte uzaktan eğitime yönelik yatırımların da hızla arttığını yapılan araştırmalar göstermektedir.

Dünya genelinde tamamen uzaktan eğitim programları içeren üniversitelere de rastlanmaktadır. Örneğin ilk defa İngiltere’de 1969 yılında kurulan open university (açık üniversitenin) 250binden fazla öğrencisi bulunmaktadır. Bunların 50binden fazlası İngiltere dışından öğrenciler ve yaşı 25 den büyük olan öğrencilerin sayısı yaklaşık 200bin. Öğrencilerin %70i herhangi bir işte çalışmaktadırlar. Bunun yanında İngiltere’de 100den fazla üniversitede de uzaktan eğitim programları hizmeti vermektedirler.

Benzer uygulamalara Avrupa’nın diğer ülkelerinde de rastlanmaktadır. Özellikle Bolonya süreci kapsamında önemli alanlarından biri olan yaşam boyu öğrenmenin sunulmasında uzaktan eğitim önemli bir yer tutmaktadır. Bu bağlamda AB uzaktan eğitime yönelik girişimleri desteklemektedir. Dolayısı ile AB ülkelerinde uzaktan eğitim modelleri etkili olarak kullanılmaktadır. Örneğin Almanya, Hollanda, İspanya, İtalya, Portekiz’deki uzaktan eğitim uygulamaları bunların başını çekmektedir. Örneğin İspanyadaki “ulusal uzaktan eğitim üniversitesinde” 250bin öğrencisi ve lisans, lisansüstü ve sertifika programları bulunmaktadır. Bunlarla birlikte pek çok üniversitede de uzaktan eğitim programları verilmektedir.

Sadece ABD ve Avrupa da değil , dünyanın pek çok ülkesinde de benzer örneklere rastlamak mümkündür. Örneğin, 1985 yılında kurulan Hindistan’da “İndira Gandhi ulusal açık üniversitenin” 3milyondan fazla öğrencisi ve 200ün üzerinde lisans, lisansüstü ve sertifika programları bulunmaktadır.

Aynı şekilde 1979 yılında kurulan “Çin açık üniversitesinde” 2.5 milyon öğrencisi, 85 bin çalışanı ve 100e yakın lisans ve lisansüstü programları bulunmaktadır. Yine benzer şekilde üniversitelerin kendilerine ait uzaktan eğitim programları bulunmaktadır.

4. TÜRKİYEDE UZAKTAN EĞİTİM

Türkiye’de 1961 yılında Milli Eğitim Bakanlığı bünyesinde Mektupla Öğretim Merkezi kurulması ile başlayan uzaktan eğitim faaliyetleri 1982 yılında kurulan açık öğretim fakültesi ile yaygınlaşmaya başlamış günümüzde ise üniversiteler bünyesinde kurulan uzaktan eğitim merkezleri ile de önemini artan bir ivme ile sürdürmektedir.

Açık öğretim fakültesinde yaklaşık 900bin öğrenci öğrenimini sürdürmektedir. Bununla birlikte üniversitelerin uzaktan eğitim merkezleri aracılığı ile yürüttükleri programlarda ise 50 üniversitede ön lisans lisans ve yüksek lisans programlarında yaklaşık 60bin öğrenci bulunmaktadır. Bu rakamlar uluslararası düzeyde bakıldığında oldukça düşük olduğu ve kat etmemiz gereken epey bir yolun olduğunu göstermektedir.

5. AMASYA ÜNİVERSİTESİNDE UZAKTAN EĞİTİM

Dünyadaki gelişmeleri gözönünde bulundurarak Amasya üniversitesi olarak 2011 yılında uzaktan eğitim uygulama ve araştırma merkezini kurduk. En son teknoloji ile donatılmış stüdyomuzda yine çağın teknolojik gelişmelerine paralel ses ve görüntü sistemleri ile video çekimleri yapılmaktadır. Ayrıca öğretim elemanlarının isteklerine göre stüdyo dışında ya da sınıf içi çekimler için hazırlanmış son teknolojik kaynaklarla donatılmış ekipmanlarımız bulunmaktadır. Bununla birlikte ses yalıtımlı canlı sınıflarımız bulunmakta, bu sınıflarda öğretim elemanları sanal sınıf saatlerini bu ortamlarda işlemektedirler.

1. Türkiye’de bir ilki gerçekleştirerek sınıf öğretmenliği alanında uzaktan eğitim tezsiz yüksek lisans programını 2011 yılında faaliyete geçirdik.

Buradaki amacımız yaşam boyu öğrenme kapsamında, öğretmenlerimize eğitim sistemlerindeki yenilikleri ve gelişmeleri alanında uzman öğretim elemanları tarafından aktarılmasını sağlamaktır. Amasya üniversitesi eğitim fakültesi Türkiye’nin en köklü eğitim fakülteleri arasındadır. Eğitim fakültesinin 1974-1975 Öğretim yılında Amasya Kız Öğretmen Okulu ile başlayan yaklaşık 50 yıllık bir geçmişi bulunmaktadır. Bu bağlamda eğitim fakültelerinin hemen hemen her aşamasını yaşayan köklü bir geçmişi bulunmaktadır.

Öğretmenlerimiz mezun olduktan sonra yeni gelişmeleri takip etmeleri zorlaşmaktadır. Örneğin üniversiteden mezun olalı 10 yıl olmuş bir öğretmeni düşünün; eğitim-öğretim sistemleri değişiyor, teknoloji değişiyor, bilgiye erişim değişiyor. Öğretmenin bu yenilikleri öğrencilere aktarılması için öncelikle kendisinin öğrenmesi lazım. Işte tam uzaktan eğitimle yüksek lisans yapması buna imkan sağlamaktadır.

Geçen yıl 25 öğretmenimiz tezsiz yüksek lisans programını tamamlayarak mezun olmuştur. Bunlardan 5 tanesi tezli yüksek lisans programına devam ederek akademik çalışmalarını sürdürmektedirler. Şu anda yaklaşık 200 öğrenci bu programa kayıtlıdır, yaklaşık %90 ı öğretmenlik yapmakta ve tamamına yakını ise Amasya dışından programı takip etmektedirler.

2. Ön lisans programlarında ise istihdamı göz önünde bulundurarak 5 ön lisans programında toplam 1200 öğrencimiz bulunmaktadır. Bu öğrencilerimizin büyük çoğunluğunun hali hazırda çalışıyor olmaları ve yurdun 4 bir yanında yaşıyor olmaları ne kadar doğru bir karar aldığımızın bir göstergesidir.

3. Pedagojik formasyon programı

ilk defa geçen yıl YOK tarafından üniversitelere pedagojik formasyon programının uzaktan eğitim yolu ile verilmesinin önü açılması ile birlikte ilk dönem 1200 öğrenci üniversitemize kayıt olmuştur. Kasım ayında başlayacak ikinci kur programa ise ön başvurularda yaklaşık 30bin öğretmen adayı başvurmuş YÖK’ün bize sağladığı 1000 kontenjanla birlikte şu an toplam 2200 öğrenciye uzaktan eğitim aracılığı ile pedagojik formasyon eğitimi verilmektedir.

Ön başvuruların sayısının fazla olması öğrencilere gösterdiğimiz ilgiden ve profesyonel olarak yaptığımız sistemden kaynaklandığını düşünüyorum.

Şöyleki,

Öğrenciler derslerini uzaktan eğitim merkezimizde yer alan uzaktan eğitim platformu üzerinden takip etmektedirler. Ders materyalleri olarak, dersin öğretim elemanları tarafından UZEM stüdyolarında çekilen videoları istedikleri zaman ve istedikleri yerde izleyebilirler. Bununla birlikte aynı platformda dersin görsel destekli içerikleri de bulunmaktadır. Öğretim elemanlarının bize verdikleri içerikleri yine onlarla birlikte çoklu ortam özelliklerine uygun olarak animasyon, resimler ve grafiklerle zenginleştirmekteyiz. Ayrıca öğrenciler öğretim elemanları ile haftanın belirli günlerinde senkron yani eşzamanlı eğitim dediğimiz canlı dersler yapmakta, dersin öğretim elemanları dersle ilgili öğrencilerin sorularını yanıtlamakta ve onlara birebir ders işleme olanağı sağlanmış bulunmaktadır. Öğrencilerimizin çoğunluğu çalıştığı için Canlı dersler genellikle aksam saatlerinde olmaktadır. Öğrenciler derste soramadıkları soruları veya herhangi bir zaman diliminde aklına takılan soruları dersin öğretim elemanına e-posta yolu ile sorabildiği gibi yine sistem üzerinde yer alan tartışma grupları ile ders arkadaşları ile de paylaşabilmektedir.

Öğrencilerin sistem ile ilgili sorunların çözümü için ise 7-24 hizmet veren online destek hattımız bulunmaktadır. Burada öğrenciler karşılaştıkları teknik sorunlara anında çözüm bulabilmektedirler. Öğrenciler bütün bu süreçleri akıllı telefon olarak da bilinen cep telefonları ile de gerçekleştirebilmektedirler.

Öğrencilerimiz ara sınavlarını yine sistem üzerinden yani kampüse gelmeden alabilmektedirler. Sınavlarda kullandığımız sistemde öğrenciler aynı anda sınava girmektedirler, ve öğrenciye sorular ve seçenekleri farklı sırada gelmekte ve belirlenen zaman diliminde dersin öğretim elemanın belirttiği sınav süresi bitiminde aynı anda bütün öğrencilerin sınavları bitmektedir. Yine sınav esnasında karşılaşılan teknik sorunlar aynı anda çözülmekte, yine de öğrencilerin sınav esnasında sistem online olarak kayıtlarını tutmaktadır.

Ayrıca öğrencilerin sistemi takip etmeleri, canlı derslere katılımları ve dersin öğretim elemanın verdiği ödevleri yapmaları da onların puanlarını etkilemektedir. Öğrenciler sınav sonuçlarını anında ekranında görmektedirler.

Bunun yanı sıra programlarda yer alan uygulamalı dersler için öğrencilerimizi dönem sonunda iki hafta Amasya da misafir ediyoruz, bunun için Kredi yurtlar kurumu ile işbirliği yapılarak öğrencilerin barınma ve yemek sorunlarını da düşük maliyetle karşılamalarına imkan sunuyoruz. Bu iki hafta süresince öğrenciler hem uygulama derslerini almakta hem de final sınavlarını yüzyüze yapmaktadırlar. Yüzyüze yapılan sınavlarda öğrencilerin isimlerine yazılı optik formlar hazırlanmakta sınavları geçerliği ve güvenirliği için ölçme-değerlendirme birimimiz titizlikle çalışmaktadırlar.

Sitemimiz tamamen öğrenci merkezli olup, çağın gereklerine uygun teknolojilerle yine çağın gereklerine uygun programları alanında uzman bir ekiple profesyonel bir şekilde sürdürmekteyiz. Bunu öğrencilerimizden aldığımız dönütlerle de görmekteyiz. Yüksek lisans programında kayıtlı bir öğrencimiz daha doğrusu 17 yıllık deneyimli bir öğretmen düşüncelerini ve memnuniyetini “okuldan mezun olalı 17 yıl olmuş bu süre zarfında kendimizi hiç yenilememişiz, iyiki bu programa kayıt oldum, üniversite hocaları ile tekrar iletişime geçmek kendimizi yenilemek ve vaktimizi doğru bir şekilde değerlendirmek mükemmelmiş. Yoksa zamanımızı televizyon dizileri ile veya günlerde geçiriyorduk” diye bizimle paylaşması bunun bir göstergesi. Başka bir öğrencimiz önlisans programına kayıtlı “ Her aradığımda telefonuma bakan birinin olması, bizimle ilgilenilmesi ve hocaların dersleri anlatımındaki samimiyeti başka arkadaşlarıma da paylaştığımda ne kadar şanslı olduğumu gördüm, çünkü başka üniversitelerin benzer programlarında okuyan arkadaşlarım, değil hocalarını görmeleri attıkları mesajın bile cevaplanmadığını söylüyorlar” diye belirterek yaptığımız işin ciddiyetinin farkında olduğumuzun bir göstergesidir diye düşünüyorum.

Yeni yüksek lisans ve önlisans programlarının açılması konusunda ihtiyaç analizleri yapılmış olup istihdam odaklı programların açılması için gerekli hazırlıklar tamamlanmış ve YÖK onayına sunmuş bulunmaktayız. İkinci bir üniversite okumak isteyen öğrencilerin, hali hazırda mezun olup kendilerini geliştirmek isteyen öğretmenlerin, çeşitli nedenlerden dolayı eğitim imkanı bulamayan bireylerin uzaktan eğitim web sayfamızı ziyaret etmelerini ve kendilerine uygun programlar hakkında destek hattını arayarak iletişime geçmelerini önermekteyim.

Yrd. Doç. Dr. Recep ÇAKIR